مىكردند مردم مىپذيرفتند ، و ليكن در عين اينكه مىدانستند دعوت به توحيد صحيح و دعوت به شرك باطل است ، با اينحال به خاطر عناد و گردنكشى از گفتن حق و اعتراف به آن و همچنين از شهادت دادن بر آن لال شدند ، و اين دو طايفه - چنان كه گفتيم - هر دو مشتركند در اينكه در ظلمتى قرار دارند كه حق در آن ديده نمىشود ، و اشخاص بينا و شنواى ديگر هم نمىتوانند با اشارتهاى خود آنان را هوشيار و بينا سازند . اين معنايى است كه از فصل و وصل در آيه استفاده مىشود ، و مؤيد آن اين است كه جملات مرتبى هم كه در اين آيات است از قبيل جمله « وَهُمْ يَنْهَوْنَ عَنْه وَيَنْأَوْنَ عَنْه » « 1 » و همچنين جمله * ( « وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ » ) * « 2 » همه شامل هر دو طايفه مىشوند . و اما وجه فصل در آيه مربوط به منافقين : « صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ » اين است كه آنان همه اين صفات را يك جا و در زمان واحد داشتند ، زيرا به كلى از رحمت خدا منقطع و بى بهره بودند ، هم چنان كه وجه وصل در آيه مربوط به كفار : « خَتَمَ اللَّه عَلى قُلُوبِهِمْ وَعَلى سَمْعِهِمْ وَعَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ » اين است كه بفهماند : مهر شدن گوش غير از مهر شدن دلها است ، چنان كه اين تفاوت را در آيه « وَقالُوا قُلُوبُنا فِي أَكِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونا إِلَيْه وَفِي آذانِنا وَقْرٌ وَمِنْ بَيْنِنا وَبَيْنِكَ حِجابٌ » « 3 » صريحا بيان فرموده است . البته آيه مورد بحث به وجوه ديگرى هم توجيه شده است . * ( « قُلْ أرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُ اللَّه أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ . . . » ) * لفظ « أرأيتكم » لفظى است مركب از : 1 - همزه استفهام 2 - صيغه مفرد مذكر ماضى از ماده رؤيت 3 - ضمير جمع مخاطب . اهل ادب اين كلمه را به معناى : « خبر ده مرا » گرفته‌اند ، راغب در مفردات مىگويد : « أرأيت » به منزله « خبر ده مرا » است ، و « كاف » هم بر آن داخل مىشود تا در تثنيه و جمع تغييرات بر كاف واقع شده و صيغه به حال خود باقى بماند ، خداى تعالى در كلام مجيد خود اين لفظ را استعمال كرده مىفرمايد : « أرَأَيْتَكَ هذَا الَّذِي » و * ( « قُلْ أرَأَيْتَكُمْ » ) * « 4 » . در اين آيه احتجاج عليه مشركين تجديد شده ، مجددا به وجه ديگرى بر بطلان شركشان

--> ( 1 ) سوره انعام آيه 26 ( 2 ) سوره انعام آيه 37 ( 3 ) و گفتند دلهاى ما از آنچه ما را به آن دعوت مىكنى در پوشش است و در گوشهاى ما سنگينى است و ميان ما و تو پرده اى است . سوره فصلت آيه 5 ( 4 ) مفردات راغب ص 209